33

مھلب نصیر ءِ لچھانی کتاب ءُ ڈنی دنیا ءَ بلوچی کتابانی چھاپ ءُ شنگکاری: چمشانک: اصغر زہیر

چمشانک
لچھانی مھلبیں گواپ
( مھلب نصیر ءِ لچھانی کتاب ءُ ڈنی دنیا ءَ بلوچی کتابانی چھاپ ءُ شنگکاری)
نبشتکار: اصغرزہیر

انسان ءَ مارشتانی درشانی ازم چہ دودمان ءَ پیسر گون انت.من اے گپ ءَ چو اے وڑ ءَ گشینگ لوٹاں کہ ھما وھد ءَ کہ انسان ءِ vocal cord ءَ ردوم نہ زرتگ ءُ آئی ءَ گپ جنگ ءِ ازم درنہ برتگ گڑا آئی ءَ وتی مارشتانی پاھارشانی گارانی دیوالانی دیم ءَ گوں وڑ وڑیں عکس ءُ لکیراں کتگ.اے انسان ءِ مارشتانی درشانی ءِ بُنُکی دروشم انت.
پدا کہ انسان گپ جنگ دربارت ءُ دودمانیں زندءِ مساپر بیت گڑا وتی مارشتاں زبانی دروشم ءَ درشان کنت.
وھدے کہ ماں دنیا ءَ نبشتہ کاری ءِ ازم بندات بیت گڑا پہ انسان ءَ یک سکیں مزنیں آشوبے کئیت(بلّے کہ آ زمانگ ءَ میرءُ معتبراں نبشتہ کاری ءِ پلہ مرزی نہ کتگ ءُ گشتگ کہ اے مئے ربیتانی زوال ءُ برباد کنوک انت) بلے انسان ءَ چرے ازم ءَ سک باز نپ ءُ پائدگ چست کتگءُ انگہ کنگءَ انت.
انسان ءِ مارشتی درشان ءِ دروشم باز انت. چوش کہ عکسکاری،سنگ تراشی، دار تراشی،تگرد گواپی، چکنکاری ءُ لبزانک ءُ دگہ دگہ
بلے اینچو کہ لبزانک ءَ آئی ءِ مارشتانی درشانی ءِ الکاپیں وسیلہ درگیتکگ دگہ ھچ پڑ ءَ درگیتک نہ کتگ.
لبزانک پہ انسان ءِ پاھارشانی ءَ شاھگانیں درءُ وسیلگے.
لبزانک ءِ دروشم ءَ انسان وتی درد،گم، پریشانی،تھی جیڑگءُ تجربگاں درشانیت ءُ وت ءَ سُبک ءُ الکاپ کنت.
انسان ھمے دردءُ رنجءُ تورشتاں شائری دروشم ءَ اوں درشان کنت.درشان نہ کنت بلکن چو سچکانیں تگردےءَ گوپیت ءُ وانوک ءِ دست ءَ دنت ءُ وانوک چرائی ءَ چِس گیپت. اسل ءَ سرجمیں ابرم ءِ جند وت یک درشانءُ پاھارے.ایشانی ھستی اوں درشان انت ءُ ایشانی کرد اوں درشان انت.تو بہ چار جمراں کہ چے وڑ ءَ وتی درشان ءَ کن انت.درچک ءُ کوہ اوں وتی پاھاراں درشان انت.اے چمگانی بجوک ءُ زلاریں آپ کہ زوارانی سرءَ چو ماری پیچ وران ءَ روح ءَ یک عجبیں مارشتے شکسا انت. چہ ھمے روح مارشت شکساھوکیں درشاناں یک درشانے مھلب نصیر انت کہ آئی ءِ کتاب “مھلب تو چے گشئے”ءِ توک ءَ زلاریں دروشمے ءَ پدر انت.
مھلب گریت بلے آئی ءِ چماں ارس درنئیت بلکن چہ دل ءَ مھلبیں درشان مھلبنت ءُ ساچ زور انت.مھلب گریت بلے آ وتی گریوگاں ارس نہ کنت،بلکن لچہ نبشتہ کنت.لچہ نبشتہ نہ کنت بلکن لچھاں چو سچکان ءَ گوپیت ءُ مارا دنت.
مھلب پہ بلوچی لبزانک ءَ نوکیں نامے نہ انت بلے اینچو کوھن اوں نہ انت.
مھلب لچہ ءِ ھمرائی ءَ آزمانک اوں نبشتہ کنت بلے آئی ءِ لچہ یاکہ آزمانک بہ بنت.ھردواں زمین ءُ ھاک ءِ زیبائی ءُ وشبو ھوار انت. زیبائی یک انچیں ساڑاھے کہ گالانی کالب ءَ اتک نہ کنت.زیبائی مارگ بیت ءُ زیبائی ھما انت کہ باتن ءِ دروازگاں تالان بہ بیت.وھدیکہ زیبائی باتن ءِ دروازگاں تالان بیت گڑا آئی ءِ سان درشان ءِ توک چو تاس ءَ ٹلنگیت.
مھلب ءَ زندگی ءِ بازیں دروشم دیستگ انت.
مھلب ءَ چہ کسانی ءَ وتی میتگ ءَ لڈءُ بار دیستگ.مھلب کہ مزن بوتگ وتی سور ءُ شادھی ئےِ اوں دیستگ انت.مھلب ءَ سست ءُ سید اوں دیستگ.مھلب ءَ روحیلیں چیلام ءُ یات اوں گون انت.
ھما یات کہ آھاں چرائی ءَ کس پچ گپت نہ کنت.آ یات آئی ءِ جندءِ میراثءُ مڈی انت.
مھلب ءَ دراں ڈیھی ءُ پدا انگہ دراں ڈیھی دیستگ ءُ ھمے روچاں گوزگ ءَ انت.
مھلب سر تاں پاداں تجربگ ءُ تورشتے انچوکہ بلوچستان انت ھمے پیم ءَ مھلب انت.
مھلب ماتے کہ پہ وتی چُک ءِ درداں تلوسیت. مھلب چُکے کہ وتی ماتءِ درداں پیچ وارت.
مھلب پونستگیں روایتانی یاگی انت،ھما روایت کہ آھاں تاں دیراں بلوچ ءِ پھکیں دروشم زنگول کتگ ءُ دیمروئی ءِ راہ ءِ اڑاند بوتگ انت.
مھلب یک آشوبے،یک زرمبش ءُ آجوئیں چیدگے.مھلب ءَ اے گپ رد کتگ کہ تو یک بلوچ جنینے ءِ پہ تو چاردیواری شر انت.پہ تو چُل ءِ پُرانی ھُپ کنگ شر انت.تو چُل ءَ نان بہ پچ ءُ ھیران بہ مُش.
مھلب ءَ اے شگانیں لکیر چہ وتی ھستی ءِ دیوال ءَ کور کتگ.مھلب ءَ ترس ءِ نفسیات ءِ جند پروش داتگ کہ یک بلوچ جنینے ایوک ءَ چوں ڈن ءَ دراتک،ونت ءُ کار کت کنت، آ اوں یورپ ءِ ملکے ءَ؟
ھو اے مھلب انت کہ دنیاءَ پیش داشتگ ئےِ ءُ وتی وشبوئےِ تالان کتگ کہ بلوچ جنین ءَ اوں بانزل پِر بوت کنت.بلوچ جنین اوں بال ءِ رِپک ءَ زانت.
“مھلب تو چے گُشئے” آئی ءِ لچھانی اولی کتاب انت کہ چہ ساھیتیا،اسٹکھلم،ءُ بلوچی لینگوئج پروجیکٹ، اُپسالا یونیورسٹی، سویڈن ءَ چھاپ ءُ شنگ بوتگ.چہ اُپسالا ءَ یکیں کتاب نہ انت بلکن تاج بلوچ ءِ سرآمد ءِ دومی چھاپ،صدیق آزات ءِ تناپیں تران ءِ دومی چھاپ،غنی پرواز ءِ مھر ھوشام،عزیز دادیارءِ امیتانی زرگواتءُکارینا جھانی ءِ بلوچی بنرھبند ءِ سرا چھاپ بوتگیں کتاب ھوار انت.
اے پہ بلوچی لبزانک ءُ بلوچ راجدپتر ءَ مزن ءُ سوب مندیں گپے کہ اُپسالا یونیورسٹی ءِ دابیں مزنیں ادارہ ءُ یورپ ءَ بلوچی کتاب چاپ بوھگ ءَ انت.
افغانستان ءَ اوں بلوچی کتاب چھاپ بوتگ ءُ بوھگءَ انت چوش کہ عبدالستار پُردلی ءِ گدار سوب انت.روتاک سوب اوں 1981ءَ بِنا بوتگ وھدیکہ نوں سوب مھتاک انت کہ چہ نیمروز ءَ شنگ بوھگءَ انت.وطنداران ءِ نام ءَ مھتاکے چہ کابل ءَ چھاپ ءُ شنگ بوھگ ءَ انت. ھمے پیم ءَ چہ ایران ءَ یک ءُ دوسال بیت کہ ربیدان چھاپ ءُ شنگجاہ ءِ نیمگءَ بلوچی کتاب چھاپ بوھگءَ انت.پیسرا اوں دانگ دروشگیں تاک ءُ مھتاک دراتکگ ءُ پدا بند بوتگ انت.
میانی ایشیاءِ ملک ترکمنستان ءَ 1930< 1935ءَ بلوچی کتاب ءُ لبزبلد چھاپ ءُ شنگ بوتگ انت ءُ بلوچی وانینگ اوں بوتگ.عبداللہ اللہ داد ءَ تاں سے جماعت ءَ چُک وانینتگ انت ءُ استاد اوں جوڑ کتگ.بلے اسٹالن آئی ءَ جنت ءُ کشیت ءُ اے کار پہ چیزے وھدءَ بند بیت. پدا گورباچوف ءِ زمانگ ءَ محمد شیر دل ءُ دگہ مردم بلوچی کتاب ماں روسی سیاھگ ءَ نبشتہ ءُ چھاپ ءُ شنگ کن انت. مزن ھور ءَ کہ بلوچانی مزنیں کساسے است انت اد ءَ یک بلوچی کتابے چاپ نہ بوتگ.آ وتی کتاباں کراچی ءَ راہ دئے انت.ھمے پیم ءَ بلوچ کلب بھرین انت کہ رجسٹرڈ ادارھے بلے وتی کتاباں پہ چھاپگ ءَ کراچی ءَ راہ دنت. یورپی ملک سویڈن ءَ بلوچی ماں اُپسالا یونیورسٹی ءَ وانینگ بوھگ ءَ انت. روس ءِ ماسکو یونیورسٹی ءُ سینٹ پیٹرزبرگ یونیورسٹی ءَ ایرانین زبانانی فیکلٹی ءَ بلوچی وانینگ بوھگءَ انت. افغانستان ءَ خلقی دور (1992<1979نور محمد ترکئی داں ڈاکٹر نجیب اللہ)ءَ نیمروز ءَ تاں دوازدہ ءَ بلوچی وانینگ بوتگ. وھدیکہ انوں داں شش ءَ وانینگ بوھگءَ انت. مھلب ءِ کتاب ءِ نام چو آ دگہ نبشتہ کار ءُ شائراں آئی ءِ لچھے ءِ نام نہ انت بلکن کتاب ءِ بندات ءَ دو بند انت کہ چہ ھمیشاں کتاب ءِ نام زورگ بوتگ. "مھلب تو چے گشئے وتی نیمون ءِ بابتءَ جِنگل تو داشتگ انت کہ ترا بال دوست بیت" کتاب ءِ وانگ ءِ وھد ءَ کمے اڑاند دیم ءَ کئیت پرچاکہ اپسالا ءِ دیم ءَ آورتگیں راست نبیسی پہ ما نوک انت ءُ ما چہ آئی ءَ اینچو آژناہ نئیں. کتاب ءِ سرتاک ءِ عکس بلوچستان ءِ تلارےءِ ترک اتگیں عکس انت کہ نوبتاں تراکینتگ. اے عکس ھمے پدرائی ءَ کنگ ءَ انت کہ ھو!نوبت تلاراں اوں تراکین انت. تلار اوں ترک انت. عکس مھلب ءِ برات میر باھڑ ءَ گپتگ،لیکہ مھلب ءِ وتی انت ءُ گچین نمیرانیں ساجد حسین ئیگ انت. کتابءِ نام دات مھلب ءَ تاں مھلب ءَ سرکنوکیں آئی ءِ کماش واجہ نصیر احمد گوڈی ءِ نام ءَ انت. کتاب دو بھر ءَ انت؛ راستی بھر عربی سیاھگ ءِ اُپسالا راست نبیسی کہ آئی ءِ تاکدیم 133 انت.چپی بھر رومن سیاھگ ءِ اپسالا راست نویسی،اے بھر ءِ تاکدیم 111 انت. اے کتاب ءَ 54کسان ءُ مزنیں لچہ مان انت کہ چہ بنداتی زمانگ ءَ بہ گر تاں 2018 ءَ نبشتگیں لچہ انت ءُ کتاب ءِ بندات یک تاکدیمی پجارے ءَ انت کہ جھل ءَ پجّار کنوک ءِ نام نبشتہ نہ انت ءُ نیکہ ادارہ نبشتہ انت. بلے چریشی ءَ زانگ بیت کہ آئی ءِ پجار ادارہ ءَ نبشتہ کتگ. کتابءِ سرپوش hard cover نہ انت بلکن paper back انت.بلے مئے گورا اے مئیل دگہ وڑ انت.مئے گورا کتاب ھما انت کہ hard cover انت paper back کتاب کتابے نہ انت بلکن آئی ءَ گوں جھل ءُ ایرجیگی چار انت. مئے گورا بازیں تاکبند اوں hard cover انت بلے میاں استمان ءَ چوش نہ انت.اود ءَ hard cover کتاب بازیں ایڈیشناں پد چھاپگ بیت. ڈنی گیشتریں کتاب، نوبل داد گپتگیں کتاب اوں paper back ءَ انت. پجّار ءِ گُڈ سرا نبشتہ انت کہ مھلب نوکیں لچہ ءِ شائرے.اے گپ سدی سد راست انت ءُ آئی ءِ لچھانی درشان ءُ بیان ءُ ھیال ءُ بن گپ روایتی نہ انت.آئی ءِ لچھانی توک ءَ درد،ارس، ابیتکی ءُ ایوکیانی دروشم جتا انت.آ وتی لچھانی توک ءَ زار نہ جنت ءُ نہ گریت بلکن ھمے کیف ءُ چاڑاں بیان کنت.ھمے دمکانی توک ءَ وت گوزیت ءُ وانوکاں اوں گوازینیت. بنداتی لچہ "بیگواھیں گوانک" بلوچستان ءِ جاوراں پدرکنت. آدینکیں ساھت،درد، ھون، ارس،جون،کاگد،پیرزالےءِ جونےءَ پانگی،توار ءِ کسی گوشاں نہ کپگ،عکسانی رُمب ءُ جستانی ٹولی،کارستءِ گار بوھگ ءُگویاکءِ تل بوھگ. اے سجہ ءَ انچیں شاند انت کہ ایشانی کشک ھمودا رؤت ءُسربیت. مھلب ءِ لچہ "ھینار" ءَ بندے مان انت کہ "چنت برءَ پہ ترا سربوھگ ءِ جھد ءَ من وتءَ ایر برتگ" چوشیں وجدانی کیفیت ءُ درشان باز کم شاعر ءَ نصیب بوتگ. یاکہ "منی ارمان ءِ سپر انگتءَ ایر رِتک نہ کنت من وداریگ ھما ساھت ءِ پہ وت تو وتی جندئے سمارءَ منءَ پجہ بیارئے" اے انچیں واھگے،اے انچیں کیفیت ءُ چاڑئے کہ بیان کنگ نہ بیت. تو وتی جندئے سمار ءَ منءَ پجہ بیارئے. بلے اے واھگ ھینار انت. تو وتی جندئے سمار ءَ منءَپجہ بیارئے؛اے انچیں زرابناک ءُ ھیناریں واھگے کہ انسان ءَ ابدمانی ءِ کالب ءَ ایرگیج ایت. " مھلب سطحی ءُ جذباتی شائری نہ کنت بلکن ھما ھیال ءِ توک ءَ پتریت ءُ ھما دماناں کہ آ گوزگ ءَ انت ھما ھرکتاں بیان کنت. مھلب ءِ گورا درد ھمینچو باز انت کہ برے برے آ درداں پُشت ءَ چنڈگ ءِ ھاترا ٹھک دنت ءُ کندیت. برے گوں وش گٹی سئوت الھان کنت. برے دم بارت ءُ نندیتءُ پدا پاد کئیت. مھلب ءِ لچھانی ندارگ وشین انت. "اے ھستی یے کہ نیستیاں ودی کتگ تو زان ئے؟انوں ھورے گوارگ ءَ انت اندرءَ دریگ ءِ دیم ءَ آ کشءَ" "شپ ءِ بلگ وَ دیریگیں نوں عادتے تو روچاں آھگے بہ ساچ ءُ بیا" مھلب ءِ توک ءَ یک انچیں توانائی یے است انت کہ آ ھمک رند ءَ بہ کرجیت،آ پدا وتءَ جڑینیت. کسےءَ آئی ءِ جندءِ ٹیکی کنگءُ وت گون بوھگءِ درشان ءَ بہ چار. "ترا ٹیکی کناں جندئے وتی وت گون باں" "بیا زندگی دوبر کناں یکے ھما کہ گوستگ ءُ دومی ھما کہ نوں گوزیت" "بے تو نہ بوھگ عادتے بے وار باں بے تو بہ باں" اے زندگی ءِ سپر ءَ باریں مھلب چنت رند ءَ کرجیت ءُ پدا وت ءَ جڑینیت. "تو گریوگءِ کارءَ مہ کن دل سگگ ءَدزگٹ بیت" "آیگ تئی من سازِتگ ساہءِ توار ءِ زیمے ءَ" مھلب ءِ لچھانی اے چاڑ،اے پیچ ءَ تاب، اےگیروشگ،اے شدّت، اے تُنّگی ءُ تلب بیان ءِ سیمسر ءَ چہ ھما دست انت. مھلب ءِ وانگ ءَ برے برے انچو سما کپیت کہ کسانیں چُکے کوھےءِ سرا نشتگ ءُ جھل ءَ آپے ءُ اے چُک وتی وشیانی چاڑ ءَ انت ءُ سنگکاں آپءِ توک ءَ چگل دئیگ ءَ انت.بلے پدا سما کپیت کہ اناں مھلب یک سئوتے،یک وشبوھے کہ گیدیءِ دمکاں تالان انتءُ وتی مارشتاں لچہ گوپگءَ انت.ءُمھلب ترءُ بیراہ کنت وتی ھاک ءَ واتر بوھگ لوٹیت.مھلب گوں ابرم ءَ باز نزیک انت. "بیا ترا دور،اچ وتءَ گستا،کَمُّکے گوں وتءَ برگ لوٹاں اچ وت ءَ سرگرگ لوٹاں" ھمک پہ دیم اچ وتءَ سرگرگءِ توانائی ءَ داشت نہ کنت.ھرچ کس وتی جندءِ توک ءَ چیر بوھگ لوٹیت. ادءَ بہ چار "ھورکیں بام ءُ رولہ انت چنکے درد انت ترمپ ترمپءَ مچاچانی گیدیءَ پالاتگ انت" مھلب درداں اوں نارزکیں دابےءَ بیان کنت کہ درد پدرد مہ بنت. چینچو نازرکیءُ زیبائی ھوار انت اے دردانی توکءَ...ءُ پدا مچاچاں گیدی گشگ. "گمان ءِ کُدگ" چدءُ پیسر کسءَ کارمرز نہ کتگ انت. یاکہ کٹورءِ پیشُک ءِ سندگ ءُ دنتان ءِ شم ءِ گم ءِ چُنڈگ. ایشیءِ پشت ءَ بلاھیں کسھے جان کشیت. باریں آئی ءِ دل ءَ چے چے ھیال کئیت کہ کٹور ءِ پیشُک ءَ سندیت ءُ دنتان ءِ شم ءِ گماں چُنڈیت. شائر ءُنبشتہ کار چوناھا وتی تھی جیڑگاں درشان کن انت،بلے چوش کہ آ گوں چاگردے ءَ بندوک انت پمیشکا آ ھما چاگردءِ تبءُ نفسیات ءَ اوں سرپد ءُ پوہ بنت ءُآھاں وتی درشان ءِ زیبائی کن انت. اے کتاب ءِ گُڈی لچہ "مھلب ھلاسیں کسھے"، بلے من گشاں مھلب بنداتیں کسھے.مھلب ھلاس بوت نہ کنتءُنیکہ مھلب ءِ وشبو ھلاس بیت. .

اس خبر پر اپنی رائے کا اظہار کریں

اپنا تبصرہ بھیجیں